Fox 22

De marifoon en handheld (portofoon)

Marifoon is een samenvoeging van de woorden maritiem en telefoon. De marifoon is bedoeld voor gebruik in de maritieme communicatie en in het nautische berichtenverkeer over korte afstand. Het apparaat kan zenden en ontvangen in de VHF-band.(Very High Frequency) De marifoon wordt zowel op zee, kustwateren als op de binnenwateren gebruikt en is voor watersporters een belangrijk communicatie-middel. Op diverse marifoonkanalen kunt u informatie ontvangen. De belangrijkste functie blijft echter de communicatie in het nood-, spoed- en veiligheidsverkeer. Op marifoonkanaal 10(binnenwateren) en 16 voor de rest sta je direct in verbinding met de hulpdiensten.

Inhoud:

In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens de volgende onderwerpen aan bod:

1     Bereik en ontvangst van een (hand)marifoon
2     ANWB Waterkampioen test 'Handheld marifoons'
3     Hoogte marifoonantenne
4     Bereik mobiele telefoon op het water
5     Kustwacht
6     Ducting effect
7     Marifoonvoorschriften: (via parallel-pagina)
                      - Melding- en registratieplicht
                      - Boetes marifoon 2012
                      - ATIS-code
                      - Technische afwijkingen
                      - Inbouwen van een marifoon
                      - Glasfiber- of RVS-marifoonantenne
                      - Coaxkabel
8     Overzicht VHF kanalen
9     Basiscertificaat Marifonie
10   Noodoproepen per marifoon

Bereik en ontvangst van een (hand)marifoon:

Het bereik van een marifoon is zeer groot, tot ongeveer 30 nautische mijlen. Het bereik van een portofoon zal bij zo'n 5 zeemijl ophouden. (Een zeemijl is een lengtemaat die gelijk is aan precies 1852 meter) Bovendien zullen schepen die bij je in de buurt liggen ook vaak kanaal 10 of 16 hebben aanstaan en je te hulp schieten bij problemen. Maar ook kan je via de marifoon weerberichten, stormwaarschuwingen en vele andere veiligheidsinformatie ontvangen. Door het uitluisteren van de marifoon ben je bekend met wat er in de omgeving gebeurt, welke schepen aanwezig zijn en welke manoeuvres zij maken. Met deze informatie kunt u een veilige koers kiezen. De marifoon is belangrijk voor verkeersbegeleiding vanaf verkeersposten en contact met de sluismeester en brugwachter. Steeds meer sluis- en brugwachters verwachten dat op de marifoon wordt uitgeluisterd. Ook bij het zoeken naar ligplaatsen in een jachthaven is de marifoon een handig hulpmiddel. De belangrijkste functie blijft echter de communicatie in het nood-, spoed- en veiligheidsverkeer! Uw noodoproep via de marifoon wordt gehoord door iedereen die in de omgeving uitluistert. Reddingsorganisaties kunnen het signaal peilen en zo achterhalen waar uw schip zich bevindt. In noodsituaties is dat een enorm voordeel ten opzichte van de mobiele telefoon.

Handmarifoon:

Iedereen zou eigenlijk minimaal een handmarifoon (portofoon) aan boord moeten hebben. Ze zijn handzaam, praktisch, relatief goedkoop en vergroten de veiligheid. Je hoeft niets in te bouwen en een zware vaste accu is ook niet nodig. Ze werken op oplaadbare batterijen. Er zijn twee verschillen typen mogelijk. NiMH- en Lithium-ion batterijen. NiMH batterij kan je het beste zover mogelijk ontladen voor je ze weer oplaadt. Li-ion accu’s hebben geen laadgeheugen waardoor je ze zonder problemen kunt bijladen. Nadeel van Li-ion accu’s is dat ze sneller verouderen en daardoor capaciteit verliezen. Tegenwoordig zijn er kleine handzame opvouwbare zonnepanelen in de handel waarmee je de Li-ion accu’s kunt bijladen. Met een Lithium-ion 1650mAh accu kan je ruim 13 uur gebruik maken van je handmarifoon. Agentschap Telecom waarschuwt ervoor dat het bereik en de kwaliteit van de verbinding met een portofoon minder is dan die van een vaste marifoon. Het bereik van een portofoon zal bij zo'n 5 zeemijl ophouden tegen 30 zeemijl voor een marifoon, uitzonderingen daargelaten!

Praktijktest handmarifoons Waterkampioen:

In 2007 heeft het ANWB-watersportmagazine Waterkampioen een uitgebreide praktijktest gepubliceerd waarbij 14 handhelds zijn getest. Door de strenge wetgeving in Nederland, die functies als dual en triple watch verbiedt, ontlopen de marifoons elkaar niet veel. Tenminste als je alleen maar kijkt naar wat ze kunnen. Uit deze test kwam de Icom IC-M71 als beste toestel naar voren en de Standard Horizon HX270E werd als beste koop aangewezen.

Klik hieronder voor de ANWB Waterkampioen test "Handheld marifoons"(PDF).

Voor het vermogen is het niet zo, dat een verdubbeling van het vermogen inhoudt dat je tweemaal zo ver komt. Het verschil tussen 1 en 25 watt is wel een verbetering, maar tussen 1 en 5 watt zit nauwelijks verschil. Volgens de firma Icom bereik je ongeveer 10% winst in je zendvermogen als je van 1 naar 5 watt gaat.

Hoogte antenne marifoon:

Voor een handheld marifoon, en trouwens ook voor een vaste marifoon, heeft de prijs geen enkele invloed op het bereik. Dat wordt vrijwel uitsluitend bepaald door de positie (hoogte) van de antennes van de beide betrokken stations. De antennehoogte op een boot mag niet hoger zijn dan 12 meter, gerekend vanaf het wateroppervlak. Bij zeilboten wordt een oogje dichtgeknepen, omdat een antenne niet tegen, maar altijd boven op de mast moet staan. De perfecte lengte voor een VHF-antenne is exact 87.8 cm. De antenne van een handheld reikt uiteraard niet zo hoog, waardoor het bereik beperkter is dan wanneer de antenne op de mast is geplaatst. Het soort antenne speelt een belangrijke rol in het geheel. De bij een handheld veel gebruikte Quad Helix antenne is niet de meest efficiënte, maar wel de meest praktische. Een lange spriet van 90cm. is veel beter, maar onhanteerbaar. Maar er zijn ook volwaardige 1/2 golf marifoonantennes in de handel van uitstekende kwaliteit. Wanneer je op zee vaart is een handheld alleen nuttig als back-up marifoon.

De reikwijdte voor de Very High Frequency (VHF) valt bij benadering te berekenen met onderstaande formule: 1,2 x (v*hoogte antenne station A in ft + v*hoogte antenne station B in ft). Het verkregen antwoord is het zend/ontvangbereik in NM. Voorbeeld: antenne station A handheld op hoogte van 5 ft, antenne station B Kustwacht stel op hoogte150 ft. Bereik: 1,2 x (v*5 + v*150)= 14,9 NM.

Bereik mobiele telefoon op het water:

Vertrouw niet op de mobiele telefoon voor noodoproepen. Ze zijn voor gebruik aan land ontworpen en zijn in een noodgeval niet altijd betrouwbaar. Op het binnenwater en dicht langs de kust is het bereik van een mobiele telefoon over het algemeen goed. Het alarmnummer van de Kustwachtcentrum in Den Helder, die de reddingsacties voor de zee, IJssel- en Markermeer, Randmeren, Waddenzee en Zuid-Hollandse en Zeeuwse stromen in Nederland coördineert is; 0900 0111. Het alarmnummer van regionale alarmcentrales is 112. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de 112 telefooncentrales niet zijn ingericht om maritieme noodberichten met voorrang af te handelen. Een ander veelvoorkomend misverstand is dat een mobiele telefoon een marifoon kan vervangen. Een telefoonverbinding is een zgn. gesloten verbinding. In tegenstelling tot marifoons en portofoons bereik je met een mobiele telefoon slechts één instantie of persoon. Bij het gebruik van een mobiele telefoon moet je er rekening mee houden dat je weliswaar via 112 hulp kunt inroepen, als er tenminste bereik is, maar niet de schepen in je omgeving van je noodsituatie op de hoogte kunt stellen. Ook kan je geen direct contact onderhouden met reddingseenheden en met schepen die zich binnen het marifoonbereik van het schip bevinden. Een (nood)oproep via de marifoon wordt gehoord door iedereen die in de omgeving uitluistert. De kans op hulp is dan aanzienlijk groter.

Kustwacht heeft netwerk van zenders:

Aangezien de Kustwacht gebruik maakt van 14, gelijkmatig langs de kustwateren en het IJsselmeer opgestelde zend- en ontvanglocaties, zou contact met de Kustwacht op de Wadden, Dollard, IJsselmeer, Zeeuwse- en kustwateren vrijwel altijd mogelijk moeten zijn. Met een vaste marifoon is dat geen probleem. Maar bij een handheld marifoon zit er een addertje onder het gras. Met een portofoon ontvang je waarschijnlijk de kustwacht wel, maar de vraag is of in geval van nood het zendbereik van je portofoon voldoende is om de kustwacht te bereiken. De belangrijkste functie van de marifoon is ten slotte de communicatie in het nood-, spoed- en veiligheidsverkeer.

Ducting effect:

Overigens komt bij bepaalde atmosferische omstandigheden een aanzienlijk grotere reikwijdte voor. Dit verschijnsel noemen we ‘ducting’. Hierbij is het bereik van de radiogolven in het VHF gebied en hoger soms veel verder dan de horizon. VHF golven planten zich nagenoeg rechtlijnig voort en volgen de aardkromming dus niet. Ze hebben bovendien de eigenschap terug te kaatsen tegen geïoniseerde lagen op grote hoogte boven de aarde, waardoor het mogelijk is om bij voldoende vermogen zeer grote afstanden te overbruggen. Ducting treedt vaak op tijdens windstil weer en boven grote watervlakten. Dit kan zorgen voor een denkbeeldige gang of verbinding (Eng: "duct") waardoor radiogolven zich met geringe demping kunnen voortplanten. Een stralenbundel buigt dan terug naar de aarde en kan eventueel weer gereflecteerd worden en vervolgens weer terugbuigen naar de aarde ("ground based duct"). Met andere woorden; de VHF golven worden gebogen en blijven gevangen tussen een bepaalde luchtlaag en het aardoppervlak, het ‘ducting’ effect.

Portofoons / handmarifoons:

De marifoonvergunning is met ingang van 1 februari 2008 komen te vervallen. Handmarifoons zijn officieel toegestaan en een booteigenaar is dus niet meer genoodzaakt een bestaande “vaste” marifoon aan boord te hebben. De voorwaarden die gelden voor een maritieme VHF-portofoon zijn:

  • Het gebruiken of het gebruiksklaar aanwezig hebben van een VHF-portofoon moet net als de marifoon in het frequentiegebruikersregister worden opgenomen.
  • De gebruiker moet minimaal over het Basis-certificaat Marifonie (BC) beschikken.
  • De portofoon moet uitgerust zijn met ATIS (Automatic Transmitter Identification System).
  • Een VHF-portofoon mag uitzenden met een vermogen tussen 0,5 en 1 watt erp.
  • Bij een portofoon met een zendvermogen van meer dan 1 watt, dan moet dit vermogen schakelbaar zijn van 1 tot maximaal 5 watt.

Marifoonvoorschriften:

Uit analyse van de statistieken van onze website www.fox22-zeiljacht.nl blijkt dat er veel vragen zijn over het gebruik van een marifoon, wat mag wel en wat niet. Daarom hebben we op onze website een beknopt overzicht geplaatst van de does en don’ts... Klik op het plaatje voor meer specifieke informatie over de marifoon.

Verschillende kanalen:

De frequenties voor marifonie zijn ingedeeld in kanalen die voor bepaalde gebruiksdoeleinden worden gebruikt. De nadruk van het gebruik ligt op de veiligheid van het schip en de bemanning. Er zijn dan ook aparte kanalen voor noodoproepen. Verder zijn er kanalen voor contact met de havenmeester, de brugwachter, contact tussen schepen en dergelijke. De wijze waarop de verschillende kanalen worden gebruikt, verschilt echter tussen gebruik op de binnen- en kustwateren en het gebruik op zee. Een marifoon voor de binnen- en kustwateren werkt bovendien op een lager vermogen dat automatisch moet worden teruggebracht.

Overzicht VHF kanalen:

  • Kanaal 1: Kanaal voor de Centrale Meldpost IJsselmeergebied.
    Ieder uur actuele informatie voor schepen in het IJsselmeergebied.
    Weerbericht op ieder uur + 15 minuten.
  • Kanaal 2: Kanaal voor de Verkeerscentrale Brandaris.
    Rond het ‘zeegat van Terschelling’ moet op dit kanaal uitgeluisterd worden.
    Weerbericht op oneven uren + 30 minuten.
  • Kanaal 3: Marifoon blokindeling Westerschelde.
    Boven Terneuzen tot de platen van Ossenisse (Centrale meldpost Terneuzen).
  • Kanaal 4: Kanaal voor de Centrale Post voor het Waddengebied.
    Informatie over weersvooruitzichten, meldingen van verontreinigingen, etc.
  • Kanaal 5: Kanaal voor de zeeverkeerspost Schiermonnikoog.
    Voor het oostelijk deel van de Waddenzee, 24 uur per dag bezet.
    Weerbericht: ieder even uur + 30 minuten
  • Kanaal 6 en 8: Overlegkanalen voor schepen op zee.
  • Kanaal 7: Kanaal voor de verkeerscentrale IJmuiden. Voor schepen die varen tussen 5 t/m 12 mijl uit de kust gebruikt verkeerspost IJmuiden kanaal 7.
  • Kanaal 10: Aanroepkanaal voor schepen op de binnenwateren.
    Schepen met marifoon worden geacht op dit kanaal uit te luisteren. Tussentijdse scheepvaartberichten en stormwaarschuwingen (dus niet de weerberichten) worden ook op marifoonkanaal 10 uitgezonden.
  • Kanaal 12: Marifoon blokindeling Westerschelde.
    Vanaf Walsvoorden tot in Antwerpen (Centrale meldpost Zandvliet).
  • Kanaal 13: Overlegkanaal voor schepen op de binnenwateren.
  • Kanaal 14: Kanaal voor de Verkeerscentrale Vlissingen.
    Op marifoonkanaal 14 hoort u op 10 minuten voor ieder heel uur (24 uur per dag) de weerberichten van de Centrale Vlissingen.
  • Kanaal 15 en 17: Intrashipverkeer.
    Bestemd voor radiocommunicatie aan boord van één en hetzelfde schip.
  • Kanaal 16: Nood-, spoed- en veiligheidsverkeer. (zee, IJssel-en Markermeer, Waddenzee of Zuid-Hollandse en Zeeuwse stromen)
  • Kanaal 18, 20 en 22: Oproepkanalen voor bruggen en sluizen.
  • Kanaal 23: Werkkanaal Nederlandse Kustwacht.
    Weerberichten voor de Nederlandse kustwateren en de ruime binnenwateren worden, zonder voorafgaande aankondiging uitgezonden op de VHF kanalen 23 en 83 op de volgende vaste tijden: 08.05, 13.05, 19.05 en 23.05 lokale tijd.
  • Kanaal 25: De Zeeverkeerspost Ouddorp (de vuurtoren van Ouddorp) zendt op marifoonkanaal 25 (zeegericht) en 74.
    Weerbericht ieder uur + 30 minuten.
  • Kanaal 30: Oproepen en dirigeren van schepen naar laad- en losplaatsen binnen een zeer beperkt gebied.
  • Kanaal 31: Marinakanaal. Aanroepen van marina’s en jachthavens.
  • Kanaal 61: Haven IJmuiden. Dit kanaal is bestemd voor communicatie tot 5 mijl uit de kust.
    Weerberichten alleen op verzoek.
  • Kanaal 62: Verkeerscentrale Den Helder bewaakt het gebied rond Texel en de kop van Noordholland.
    Weerbericht; ieder uur + 5 minuten.
  • Kanaal 65: Marifoon blokindeling Westerschelde.
    Onder Hansweert bij de platen van Ossenisse.(Centrale meldpost Hansweert)
  • Kanaal 66: Verkeerspost Delfzijl bewaakt het gebied rond Rottum, Eems en Dollard. Weerbericht op even uren + 10 minuten.
  • Kanaal 67: Search-And-Rescue kanaal.
    Radioverkeer voor zoek- en reddingsacties te water.
  • Kanaal 68: Verkeerscentrale Wemeldinge bewaakt het Oosterschelde gebied.
    Op marifoonkanaal 68 geven de verkeersleiders om kwart over het hele uur (24 uur per dag) de actuele wind en waterstand.
  • Kanaal 70: Wordt gebruikt voor DSC. (Digital Selective Calling)
    Dit is geen spreekkanaal maar een digitaal kanaal.
  • Kanaal 71: Dit kanaal is toegewezen aan de Koninklijke Landmacht.
  • Kanaal 72: Kanaal ten behoeve van sleepverkeer op het water.
    Dit kanaal staat ook open voor sociaal verkeer.
  • Kanaal 73: Oliebestrijdingskanaal.
    Dit kanaal wordt gebruikt bij oliebestrijdingsacties.
  • Kanaal 77: Sociaal verkeer.
  • Kanaal 82: Dit kanaal is toegewezen voor bunkerdoeleinden en proviandering. Het zendvermogen op kanaal 82 dient te worden gereduceerd.
  • Kanaal 83: Werkkanaal Nederlandse Kustwacht.
  • Kanaal 87: Automatisch Identificatie Systeem.
    Doel: AIS navigatie, hier is een gps aan een transceiver gekoppeld en wordt naam callsign mmsi nr. als ook positie, snelheid, gevaarlijke stoffen, koers en nog andere informatie automatisch uitgezonden.
  • Kanaal 88: Dit kanaal kan worden toegewezen aan de organisatie van evenementen op het water.

Basiscertificaat Marifonie:

In Nederland moet een marifoon voorzien zijn van ATIS. (Automatic Transmitter Identification System) Bij het zenden met de marifoon wordt bij het indrukken van de zendsleutel een digitale code (ATIS-code) meegezonden. Hierdoor wordt de zender in het radioverkeer automatisch geïdentificeerd. Voor het gebruik van een marifoon is een certificaat vereist. Een aspirant gebruiker kan dit certificaat behalen door bij de stichting VAMEX een examen af te leggen. VAMEX staat voor Vaarbewijs- en Marifoonexamens. Deze stichting is opgericht door vier bonden (ANWB, KNMC, NWWB en het Watersportverbond) en is namens het ministerie van Economische Zaken(agentschap Telecom) aangewezen als examen instelling voor de examens Klein Vaarbewijs. Ook verzorgt VAMEX de organisatie van de examens

VAMEX is in 2009 begonnen met het individueel (flexibel) examineren in plaats van vaste examenavonden. Het is mogelijk om op meerdere dagen per maand op één van de VAMEX locaties in Dordrecht, Hoofddorp, Nieuwegein of Zwolle examen te doen. Ook zal het examen basiscertificaat Marifonie via het beeldscherm worden afgenomen, zoals nu ook al bij het Klein Vaarbewijs wordt toegepast.

Dubbele marifoon verplichting in Belgie vervallen:

In België was het sinds 1 januari 2009 verplicht om twee marifoons aan boord te hebben. Vanaf 29 april 2009 is de wet versoepeld en de verplichting is komen te vervallen. Blijft wel dat alle schepen die langer zijn dan 7 meter een werkende marifoon aan boord dienen te hebben.

www.agentschaptelecom.nl


Noodoproepen per marifoon:

Binnenwater : VHF 10 of blokkanaal
Ruim water: Waddenzee, IJsselmeer, Randmeren en Delta: VHF 16
Bij de oproep moet naast de scheepsnaam ook de roepnaam, een combinatie van letters en cijfers, genoemd worden. Atis is een aanvulling op de verplichte indentificatie. De radionoodoproep "Mayday" mocht tot een paar jaar geleden alleen gebruikt worden op zee en ruim water. Inmiddels ook op binnenwater. Denk eraan dat "mayday" alleen gebruikt mag worden in een noodsituatie waarbij schip en bemanning in direct gevaar verkeren. Voor alle andere hulpoproepen dient "Pan Pan" gebruikt te worden.

Het internationale noodsignaal is waarschijnlijk een verbastering van het Franse "m'aider" (mij helpen, help me). De noodoproep zou voor het eerst gebruikt zijn in 1923 op voorstel van F.S. Mockford, verkeersleider van Croydon Airport in London. Hem was gevraagd eens na te denken over een woord dat door piloten en grondpersoneel van verschillende nationaliteit onmiddellijk begrepen zou worden als noodsignaal. Omdat het meeste verkeer in die tijd tussen Croydon en Le Bourget in Parijs was, stelde hij mayday voor, dat zowel voor Fransen als Engelsen goed uit te spreken was.

Wat wil de kustwacht weten?

  • Positie
    De GPS coördinaten, maar ook uw positie ten opzichte van een herkenbaar punt: bijvoorbeeld een boeinummer of ten zuidwesten van Stavoren of 3 uur zuid van Scheveningen. Blijf op de opgegeven positie of geef veranderingen door.

  • Aard van het ongeval
    Wat is er aan boord gebeurd waardoor u hulp nodig hebt?
    Brand, ziekte, materiaalpech, motorstoring, brandstofgebrek, man overboord, desoriëntatie.

  • Aard verlangde hulp
    We hebben pompen, een dokter, een monteur, brandstof, zoekhulp of begeleiding nodig.

  • Informatie
    Alles wat van pas komt om de redding te laten slagen: aantal opvarenden, de boot is herkenbaar aan..., boten in de buurt, etc.

Enkele voorbeelden van VHF-oproepen

Noodoproep voor binnenwater en ruim water:
Mayday, Mayday, Mayday
Hier de Scheepsnaam/Roepnaam, Scheepsnaam/Roepnaam, Scheepsnaam/Roepnaam
Mayday positie ………, toestand aan boord,
met ... personen aan boord
Verzoek om onmiddellijke assistentie.

Gewonde-aan-boord voor binnenwater en ruim water hetzelfde:
Pan-Pan, Pan Pan, Pan Pan
Alle schepen, alle schepen, alle schepen
Hier de Scheepsnaam/Roepnaam, Scheepsnaam/Roepnaam, Scheepsnaam/Roepnaam
positie ………….
Zwaar-gewonde-aan-boord. Is er een schip in de buurt met een dokter aan boord?

Medisch advies op binnenwater: VHF 10 of blokkanaal
Pan pan medico, pan pan medico, pan pan medico
Alle schepen, alle schepen, alle schepen
Hier de Scheepsnaam/Roepnaam, Scheepsnaam/Roepnaam, Scheepsnaam/Roepnaam
positie………. aard ongeval………….
Verzoek om medische assistentie.

Medisch advies op ruim water: Waddenzee, IJsselmeer, Randmeren en Delta: VHF 16
Kustwachtcentrum Den Helder, Kustwachtcentrum Den Helder, Kustwachtcentrum Den Helder
Hier is Scheepsnaam/Roepnaam, Scheepsnaam/Roepnaam, Scheepsnaam/Roepnaam
positie………. aard ongeval………….
Verzoek om medische advies.

Noodoproep voor binnenvaart "Man-over-boord" gewijzigd!

De noodoproep voor "man-over-boord" voor de binnenvaart is per 2011 gewijzigd; deze is nu Mayday, Mayday, Mayday en dat was Pan, Pan, Pan.

www.vaartips.nl